І-тарау

ОҚИҒА ОЗАРЫНДА

ОТЫЗ ЖЫЛДЫҢ ОЛЖАСЫ МЕН ОЛҚЫСЫ

Осы жерде еске түсіп отыр. АҚШ-тың Қазақстандағы бұрынғы елшісі Уильям Харрсон Кортни New York Times газетінің 2011 жылдың 5 сәуірдегі нөмірінде «Қазақстанның әкесі» деген мақала жариялаған еді. Айтқандай, 1992 жылдың 10 тамызынан 1995 жылдың 1 шілдесіне дейін біздің елде қызмет еткен ол Құрама Штаттардың қазақ топырағындағы бірінші төтенше және өкілетті елшісі болды. Міне, осы қайраткер Қазақстанда Нұрсұлтан Назарбаев құрған режимінің ең осал тұсы кәдесінде жемқорлықты атап өтеді. «Сыбайлас жемқорлық – Нұрсұлтан Назарбаев билігінің ең жанды һәм осал тұсы» деді елші. Мұнысы бекер емес еді. Forbes журналында оның қызы Динара Құлыбаева мен күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың ортақ байлығы 2,6 миллиард долларға бағаланатыны айтылған. Ал WikiLeaks сайтында 2010 жылы АҚШ елшілігінің Вашингтонға Құлыбаевтың «үлкен көлемдегі параға құнығып алғанын» жеткізгені жарияланды. Кортни мырза сондай-ақ 1990 жылдары елші ретінде Назарбаевпен алғаш танысқан шағын: «Мені сол кез Ресейдің бұл республикамен ашық­тан-ашық жемқорлыққа итермелейтін қатынас орнатуы таң қалдырды. Кремльдің энергети­калық «құдайлары» республиканы өзінің табиғи байлығының адал үлесінен қағылып қалуға мәж­бүрледі», – деп еске алады. «Алайда көп ұзамай бұл қысымды басқа тараптан келген анағұрлым тиімді ұсыныстар ығыстырып шығарды. Бірақ соңғы уақытта Қазақстанның мұнай-газ саласына салынатын инвестициясы шатқаяқтап, сыбайлас жемқорлықтың құрбанына айналып кетті. Халықтың жан басына шаққандағы ішкі жалпы өнімінің басым бөлігі аз ғана адамның қолында тұрды»,-деп атап өтті ол сосын. Ал Қазақстандағы сыбайлас жемқорлық жайын Египетпен салыстырғанда, Кортни: «Египеттің қуылған президенті Хосни Мүбәрәк секілді Нұрсұлтан Назарбаев та экономиканы көтеріп, қоғамның сұранысын қанағаттандырды. Алайда сыбайлас жемқорлық мәселесі көмейге кептелген тас сияқты күрделі күйінде қалып отыр» дегенді ашық айтты.

Мұны әлемдегі сыбайлас жемқорлықтың ахуа­лына барлау жасап, оның есебін шығарып тұратын Transparency International деп аталатын үкіметтік емес халықаралық ұйым да айғақтап берді. Оның 2018 жылғы мәліметі бойынша, Қазақ­стан есепке алынған 180 мемлекеттің ара­сында 124-орыннан көрінді. Ал 2005 жылы 158 дәулеттің ішінде 107-орында болдық. Осының өзі сол уақыттан бері жағдай нашарламаса, жақ­сара қоймағанын байқатады. Міне, елді көп жылдар­дан бері шырмауықтай шырмап алған осы дауасыз жемқорлық пен парақорлық халықтың ығырын шығарып бітті. Жемқорлық жегісінің тым тереңге тамыр байлап алғаны сондай, бүгінде оның шырмауықтай шұбатылған шарпуының қол жеткізбеген саласы жоқ. Соның ішінде жас ұрпаққа білім мен тәрбие берудің ошағы – білім беру меке­ме­лерін соңғы жылдары осы індеттің меңдеп алғаны ішті қан жылатады. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің өткен жылғы мәліметі бойынша сала қазір көш басын ешкімге бермей,жеке-дара топ бастап келеді. Бұдан кейінгі орындарда тап осын­дай қасиетті сала саналып келген денсаулық сақтау мен әлеуметтік қамту жүйелері тұр. Бұдан кейін ел болашағының өзі барынша қорқынышты болып көрінер еді.

2020 жылы британдық журналист Том Берджестің «Клептопия: «Лас ақша» әлемді қалай жаулайды?» деген кітабы шығып, дүниені дүр сілкіндірді. Фолианттың басым бөлігі Қазақстан клептократиясына арналған екен. Ал бұл термин «ұрылар билігі» дегенді білдіреді. «Азаттық» тілшісімен әңгімесінің барысында автор біздің елімізді неге әлемдегі әлеуетті клептократиялардың біріне жатқызатынын айтады. «Кітапта «лас ақшаның» әлемді қалай жаулап жатқаны, ауқымы артып келе жатқан жемқорлықтың көмегімен басқару әдісінің қаншалықты кең тарағаны жайлы айтылады. Мен мұны «клептопия» деп атаймын», – дейді публицист. Ол Қазақстанда сырттан келген олигархтар Александр Машкевич, Алиджан Ибрагимов және Патох Шодиев үштігіне кең тоқталады. Бұдан әрі Том Берджес кітаптағы ең ірі тұлға ретінде Нұрсұлтан Назарбаевтың есімі айрықша аталатынын әңгімелейді. «Менің ойымша, Қазақстан – трансұлттық клеп­тократиядағы негізгі элемент. Ол әлемдегі ең ірі клептократия саналатын Қытай мен Ресейдің арасында тұр. Қазақстан батыс демократиясының «ішіне кіріп», көп жыл бойы ықпал сатып алуға және Назарбаевтың батыстағы беделін өзгерту үшін ықпалды имиджмейкерлерді ұстап қалуға тырысты. Қазақстан – постсоветтік әлем мен үлкен демократиялар арасын байланыстырушы көпір», – дейді тағы. Содан соң автор тілшінің сұрағына жауап бере келіп: «Қазақстан нақтырақ айтқанда, ондағы басқарушы режим, әлемде алғашқылардың бірі болып мұнай мен газдан түскен табысты өзіне шетелде «легитимділік» сатып алуға жұмсады. Ресей, Қытай сияқты мемлекеттер де ықпал ету науқанын жүргізіп тұратыны белгілі. Ал Қазақстан – батыстың алдында құрметке бөленіп, беделді ел ретінде көрінгісі келетін кішігірім мемлекет. Нәтижесінде, Назарбаев режимі Париж, Лондон, әсіресе, Вашингтондағы ықпалды адамдармен қарым-қатынас құруға басымдық берді. Сондықтан Қазақстанды «жаһандық сипатқа ие клептократия» деп атаймын», – дейді Берджес соңында. Белгілі философ Әбдірашит Бәкірұлы әлемде «бай мемлекет», «кедей мемлекет» деген ұғымдардың қалыптасқанын айта келіп, бұдан әрі байлықтың мемлекетке кім үшін және не үшін қажет екенін сұрайды. Сөйтеді де, оған өзі «Мемлекеттің байлығы осы мемлекетті құрып отырған халық үшін қажет» деп жауап береді. Өйткені, мемлекет деген кең мағынасынан алғанда, бар болғаны сол байлықты халықтың игілігіне жаратудың тетігі не құралы ғана! Сол себепті мемлекетті «бай – кедей» деп бөліп атағанда, онда жасайтын халықтың қандай мөлшерде бай не кедей екені мен мемлекеттің соған сай қуаттылығына ой жүгіртіп тұрамыз. Философтың пайымынша, сондықтан кез-келген халық өзінің бар қазынасын мемлекет әлеуетін арттыруға, сол арқылы өзінің (халықтың) баршылықта өмір сүруін қамтамасыз етуге жұмсайды. Бұл – мемлекеттің де, онда ғұмыр кешіп жатқан халықтың да тіршілік ету дағдысы мен дамуының жеке-дара шарты, басқаша айтқанда, өмірлік басты мақсаты мен кредосы. Мұның бәрі «мемлекетті басқару принциптері» негізінде жүзеге асырылады. Автор бұдан әрі: «Ал егер осы аталған «басқару принциптері», яғни «билік принциптері» мемлекет байлығын «халықтың байлығы» деп емес, тек қана «мемлекет байлығы» деп санайтын болса, онда, міндетті түрде, барлық байлық тек «мемлекет байлығы» болып шығады да, ол байлық халықтың емес, «мемлекет» атты құралды қолына ұстаған биліктің, не болмаса олар құрған кландық топтардың, жоғарымен байланысы бар өзге де алаяқтардың «байлығы» болып шыға келеді» деген түйін түйеді. Біз әлгінде айтып өткен клептократияның нағыз классикалық үлгісі болып табылады.

Әбдірашит Бәкірұлының ойынша, осын­дай жолмен өмірге келген кландар мен олигархия­лық топтар «мемлекет байлығын» өздерінің «жеке байлығына» айналдыру үшін қоғамда (қоғам – халықтың өмір сүру формасы) сыбай­лас жем­қорлықты, заңсыздықты, неше түрлі азғын­дықты туындатады. Осыдан келіп, жемқорлық інде­тін елдегі өмір сүру қалпына айналдырып жібер­ген ұялас топтардың ережелерін ұстануға мәжбүр етілген халық «лай судағы соқыр балыққа» ұқсап қалады. «Міне, жоғарыдағы басты сұраққа жауап беру үшін осы мәселелерді анықтап алу керек екені осыдан білінеді. Бұдан көретініміз, Назар­баев жүйесінің (Назарбаевтың да) ең басты қате­лігі деп «мемлекет байлығы» деген түсініктің маз­мұнынан халық деген атрибутты сызып таста­ғанында болып отыр дер едік. Нәтижесінде мемлекет өз алдына, халық өз алдына өмір сүруші субъектілерге айналды да, «мемлекет» аздаған топтың «құралы» болып шыға келді», – дейді соңында философ жазушы.

Олай болса, Қаңтар қырғынының туып кетуіне мемлекет (билік) пен халықтың осылай екі қарама-қарсы топқа бөлініп кетуінің де салқыны кем болған жоқ. Осы бөліністің ортасында билікке қатысты және билікке жақын бақуатты кісілердің Дубайда, Лондонда, Монакода, Швейцарияда, Францияда, Испанияда, Түркияда және басқа жерлерде бой көтерген зәулім замоктары, сарайлары, виллалары, Еуропа теңіздері айдынында жүзіп жүрген яхталары тұр. Біз мақаламызда бұлар жайында жан-жақты баяндауды жоспарластырып қоймағандықтан, бұдан артық ештеңе айтпаймыз. Олардың жайларын білгісі келетіндер үшін қазір қажетті мәліметтерді беретін дереккөздер өте көп. Бірақ қарағай басын шортан шалған қандай бір зобалаң заман туса да, «жетімін жылатпаған, жесірін қаңғытпаған» халықтың ұрпақтары осы тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында сондай масқараға ұрынғанын бір ауыз сөзбен қозғамай өте алмаймыз. Жат жұртқа сатылып, ел асып кеткен жетімдердің көз жасы сондай кісәпірлікке барған залымдарды түбі текке жібермейді деген үміттеміз.

АЙСҰЛТАН АҢҒАРТҚАН АҚПАР

Осы жерде еске түсіп отыр, бұрынғы президенттің жиен немересі Айсұлтан Назарбаев Қаңтар оқиғасынан бір жарым жыл, өзі жан тапсырғанға дейінгі жарты жылға жуық уақыт бұрын Алматы маңындағы таулардың жондарында соғысқа астыртын дайындалып жатқан бір сойқан содырлар жасағы бар екені жөнінде хабарлама жариялаған болатын. Нақты айтқанда, ол 2020 жыл­дың 6 маусымында Facebook әлеу­меттік желісіндегі парақшасына пост қалдырып, онда Нұрсұлтан Назар­баевтың жанында жүрген бір шоғыр жансыздың соңғы кездері мемлекеттік төңкеріс жасауға қызу әзірленіп жат­қанын баяндап берген. Бірден айтып қояйық, кейін көзіміз жеткендей, оның тосын таралған тұспалы әшейін айбарақ әңгіме емес, шын мәніндегі ақиқи ақпар болып шықты. Осы арқылы-ақ жас жігіт мемлекеттің бүгіні мен ертеңіне шы­найы жаны ашитынын, оның тағдыры үшін айрықша алаңдайтынын анық аңғартты.

Бірақ былайғы жұртқа бұлтсыз күнгі найзағайдай қатты әсер еткен бұл дүрмекті дабылға сол күндері экс-президент жағынан да, билік тарапынан да селт етіп бас көтеріп, елп етіп елең қаққан ешкім болмады. Әлде ақпараттың ошары астыртын болса да, біршама тексеріліп көрілді ме, жоқ сол қалпында меңіреу жартасқа барып соққан жаңғырық секілді айтылған жерінде қазбаланбай қалып қойды ма, оның мәнісі біздің қаперімізге жеткен жоқ. Бірақ суыт хабардың бір мемлекетті орнынан тік тұрғызып, бірден сөздің сілтеуіне нысана болып отырған маңайдың тозаңын аспанға ұшырып, астын үстіне түсіре қарап, сүзіп шығатындай қуатты қауқары бар-ақ еді. Бәлкім, жоғары билік топшысынан сондай атты тапсырма берілген де шығар, алайда оның барлық бүге-шігесін бүлк еткізбей зерттеуге құқылы құқық қорғау органдары бұған соңынан сүйейсалды жауап бере салулары да мүмкін ғой. Солай болуы ғажап емес екенін олардың негізгі буындары өкілдерінің соңыра орын алатын қақтығыстар күндерінде ешбір әлуетті әрекетке қол ұрмай, кабинеттерін түгел бір кісідей көпе-көрнеу тастап шыққандары да андата түседі».

Сонымен, Айсұлтан желі жүзінде сауын сала отырып, елімізге төнгелі тұрған алапат апат пен қауіпті қатердің жай-жапсарын алты алашқа қалай жап­пай мәлім етті? Оның айтуынша, «жал­ғыз және бір ғана Құдайдың» өзі одан «осы сөздерді Елбасына жет­кізуді сұраған» көрінеді. Осылай «өзіне жеткен аянға» арқа сүйеген арлы аза­мат нағашы атасының айнала­сын­­дағы ат төбеліндей торқалы топ шолақ шалбарлы салафиттердің әле­ке­дей жаланған жамағат жасағын құрып алғанын алға тартты. Сол дүмді демеушілер оларды барлық қажетті заттармен соның ішінде қару-жарақпен толық қамтамасыз етіп қойыпты. Нақтылай атап өткенде, саны 400-ге жетіп жығылатын қарақшы қауымның бар мақсаты билікті күшпен басып алу болған, міне, енді сол міндетті жүзеге асыру үшін «ормандар мен тауларда» жасырын жаттығулар жасап жатыр.

Айсұлтан өзінің жазбасында «олар­дың бір бөлігі Астанаға жақын жерде, елордаға қанаттас Орталық Қазақстан облысының аумағына көшірілгеніне» назар аудара келіп, содырлар са­пын спутник пен радар барлауы арқы­лы оңай тауып алуға болатынын ескер­­теді. Ал жалған жауынгерлерді мұнда әкелудегі діттеген мақсаттары қарулы көтеріліс басталып кеткенде оларды ел байтағына жылдам жеткізу болған. Бұдан әрі жас жігіт: «Олардың екінші жоспары осы! Бірақ – бұл орындалмай­тын шаруа. Өйткені, альфа мен омега: бұл – әрбір істің басталуы мен аяқталуы деп айтты», – деп жазып, өзінің оқиғаға орай түйінді болжамын білдірді.

Енді жазбаларының бәрін орыс тілін­де жазған Айсұлтан мәтінінің түп­нұсқасын ұсынып көрейік. Орфография­сы мен тыныс белгілеріне қол тигізбей, сол қалпы бергенде, ол былай болып өріледі: «Один и единственный Бог просил также передать Нурсултану Назарбаеву Ел Басы о том что окру­же­нии Ел Басы спонсирует и обеспе­чи­вает сформированную группу сала­фитов всем необходимым, в том числе и оружием. Их численность около 400 человек. Они вооружены всем необходимым оружием для ис­пол­нения насильственного захва­та влас­ти, то есть в силовым путём. Их прячут в лесах и горах, и часть из них была перебазирована в центральный Казах­стан по ближе к столице! Спут­нико­вая и радиолокационная разведка смогут с легкостью найти их! Это и есть их второй план! Но этому не бывать, ибо так сказал альфа и омега начало и конец!».

Айсұлтан мұнымен де тоқтамайды, ол арада үш тәулік өткеннен кейін, яғни 9 маусым күні Ресей Федерациясының президенті Путинге «Қазақстанда алдын ала жоспарластырылып қойылған төңкеріс туралы барлау мәліметтерін» жеткізбекші болып, оған Facebook ар­қы­лы үн қатады. Мұнда айтылған сәлем­демесін мемлекетаралық арна­лар арқылы емес, Нұрсұлтан Назар­баев­тың жеке өз қолына аманат етіп жеткізуді өтінеді. Түсіндіруінше, респуб­ликада таяу уақыттарда орын алғалы жатқан барша топалаңның ту сыртында АҚШ-тың Орталық барлауы (ЦРУ) тұр. Ал Вашингтонның тыңшылық қыз­меті жүгенсіз әрекеттерге алдын ала дайындалған саппас салафиттер мен радикалды ағымдағы имансыз исла­мистерді тартпақ. Жаулық іс-қимы­лы­ның бәрі не дін, не ұлтшылдық негізін­де басталып кетуге тиіс. Жоспар жоба­сында солай. Қарсы қаскөй жақ мұнда Ресейді жан-жағынан қоршап, қыс­паққа алып, бейтарап хәлге жеткізу үшін дәл иегі астында жапатармағай береке­сіздіктің кеңге етек жаюына жол ашуды басты міндет етпек. Ол сонымен бірге бұл жоспардың шегесі сонау 1995 жылы-ақ қағылып кеткенін жеткізеді. Сондай-ақ өте мұқият ойластырылған шараға Президентке өте жақын шеңберде жүр­гендердің де қатыстары бар екенін ашық айтады. «Также замешано бли­жай­шее окружение президента, этот была тщательно продуманная опера­ция!» деп түсіндіреді орда бұзар орта жастағы жігіт.

Адалына көшкенде, бұл өзі білетін шындықты көпшілікке жеткізбекші бо­лып шырылдаған Айсұлтанның әлеу­меттік желіде бірінші рет көрінуі емес еді. Құлақтары түрік ағайын оның бұған дейін 2017 жылдың 17 қаңтарында Facebook бетінде дәл сондай миссиямен көрініп, Нұрсұлтан Назарбаевтың атқарып келе жатқан жұмысы мен «жемқорлық жасады» деп айыпталып отырған шенді шенеуніктерге қатысты өзекті ойларын білдіргенін жақсы біледі. Осылайша әуле­тінен алғашқы болып қоғам өмірін­дегі қайшылықтар мен көлеңкелі тұстар­ға қатысты ой тарқатқан ол сондай-ақ «ағашкалар дәуірі енді аяқталып қалғанын» сеніммен әрі масаттана жазды. Оның пікірінше, қазіргі Қазақстан дүйім халықтың көз алдында тез өзгеріп келеді. Сонымен бірге, ол Президент айналасында жүрген «ұрылар» жайын­да да сөз қозғап өтуді ұмытпады.

Осы орайда Айсұлтан Назарбаевтың нақты кім екеніне де аз-кем тоқталып кетейік. Ол – Дариға Назарбаева мен Рахат Әлиевтің Алматыда 1990 жылы 26 тамызда туған екінші ұлдары, яғни бұрынғы президенттің жиені. Ұлан оқушы кезінде әуелі Астанадағы Халық­аралық үздіксіз білім беру колледжінде оқыды, сосын Австрияның Зальцбург қаласында орналасқан Америка халық­аралық мектеп-интернатында білім алды. Кезінде бұқаралық ақпарат құ­рал­дарында жазылғандай, бұлардың соң­­ғы­сында жүргенінде мектептен бері­­летін азғантай шәкіртақыға өмір сүріп, ақшаны үнемдеуді үйре­ніп­ті. Бұдан кейін, 2010 жылы Британия­дағы Сандхерст Корольдік әскери акаде­миясын бітіріп, Қазақстан Қорғаныс министрлігіне қарасты бас барлау бас­қар­масының штатына қабылданады. Ол жауынгерлік ұрыс қимылдарына тең операцияларға қатысқаны үшін британ елінде «Жетістігі үшін» медалімен ма­рапатталған. Ал елге келгесін бірқатар уақыттан соң Отардағы әскери бөлімде міндетін өтеуге аттанып, аға лейтенант атағын алған.

Алайда Айсұлтан Назарбаев араға көп мерзім салмай-ақ әскери саладан біржола кетіп, өмірінің біраз бөлігін өзі бала жасынан жақсы көрген футболға арнайды, сөйтіп, онымен кәсіпқойлық негізде айналыса бастайды. Ол әуелі әкесі Австрияда елші болып жүрген кезде сол елдің «Адмира Ваккер» клубы сапында алаңға шығып жүреді. Бұдан әрі Англияға барып, Лондонның «Челси» командасы жасөспірімдер тобына жазылды, содан соң «Порт­смут» жасағында ойнап, сол ел чем­пионатының қола жүлдегері атанды. Ал 2006 жылы Астананың «Рахат» командасы сапында Қазақстанның бірін­ші лигасында екі ойын өткізді. 2007 жылы Алматының «Железнодорожник» клубы құрамында ойнады. Сонымен қатар 2006 жылы Еуропаның жастар ара­сындағы чемпионатының іріктеу тур­ниріне қатысты. Бұдан кейін, 2011 жылы «Астананың» қосалқы құрамынан көрінді. 2012 жылдың 21 қазанында «Сұңқар» жасағы сапында жалғыз матч өткізіп, футболшылық мансабын аяқтады.

Айсұлтан 2013 жылы 31 тамызда белгілі кәсіпкер Қайрат Боранбаевтың қызы Әлимаға үйленді. Оның таң­дап алған өмірлік серігі «Астана» Ұлт­тық суреттер галереясында мәдениет­тану­шы және тәлімгер болып жұмыс істейтін еді. 2016 жылы 9 маусымда олар Амели есімді қызды болды, кейі­нірек Сұлтан ныспылы ұлы өмірге келді. Ойыншы ретінде ерекше жар­қырап көріне алмаған Айсұлтан 2015 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Фут­бол федерациясының президенті лауа­зымына өз кандидатурасын ұсынады. Осыған байланысты ол «бар білімін, күші мен қуатын Қазақстан футболын дамытуға жұмсайтынын» баяндады. Бұл кезде федерацияға өткен жылдан бері Ерлан Қожағапанов жетекшілік етіп келе жатыр еді.Тағы бір жылдан кейін тыным таппас қайсар жігіт кәсіби футбол клубтарын үлкен аккумуляторға теңей келіп, өзінің оларға от беруге бағытталған креативті ойларын ортаға салды. Осының бәрінің әсері болған шығар, 2017 жылдың ақпанынан қазан айына дейін Қазақстан Футбол феде­ра­циясының ФИФА, УЕФА халық­аралық ұйымдарымен және ұлттық қауым­дас­тықтармен байланыс жөніндегі вице-президенті болып қызмет істеу мүмкін­дігіне қол жеткізді.

Алайда Айсұлтан Назарбаевтың футбол функционері ретіндегі белсенді іс-әрекеттері осымен тамам болып, ол шұғыл басқа шаруалармен шұғылданып кетті. Жоғарыда айтып өткеніміздей, оның блогер ретінде әлеуметтік желіде көрініп, көкірегін керіп бара жатқан «бүлікшіл» ойларын батыл айта бастауы осы тұстан шылбыр ұзатады. Сол 2017 жылы сондай-ақ  Facebook-те есірткіге үйірсектік танытып жүргенін алғаш рет мойындады. Жазуынша, нашақорлық деген дертке атасы, академик Мұхтар Әлиев қайтыс болып, әкесі Рахат Әлиев Австрияның түрмесінде түсініксіздеу жағдайда өзін-өзі өлтіргеннен кейін бой алдырып қойған. Кейін есірткіге тәуелділікті жеңуіне нағашы атасы мен Алла Тағаланың жәрдем бергенін айтты. Бірақ оның нашадан біржола қол үзгені жалған болып шықты…

2017 жылы Айсұлтан Назарбаевтың төңірегі дау-жанжалға толып өтті. Сол жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың аты аңызға айналған қаһарманы, даңқты генерал Иван Панфиловтың шөберелері, ағайынды Ержан және Асқар Бірімжановтардың шаруашылық басқармасы президент жиенінің Астанадағы элиталы пәтерін итальян дизайнерлерінің жобасы бойынша жөндеуден өткізіп беруді бөдіретіне алады. Бірақ жұмысты ақырына дейін жеткізбей кетеді. Сол үшін сот іс қарап, Панфиловтың ұрпақтарын жеті жылдан бас бостандығынан айырады. Бірақ төрт айдан кейін олар ақталып шығарылады.

Жалғасы бар